Czy mural można zamalować? Jak dbać o malowaną ścianę

Pytanie o zamalowanie pada zwykle na końcu rozmowy i zwykle trochę półgębkiem. Ludzie czują się niezręcznie, pytając malarkę, jak się pozbyć jej pracy. A według mnie to jedno z rozsądniejszych pytań przed zamówieniem. Ściana ma żyć razem z mieszkaniem, mieszkania się zmieniają, dzieci wyrastają z jednorożców.

Więc od razu odpowiadam: tak, mural da się zamalować, i nie jest to trudniejsze niż zamalowanie zwykłej kolorowej ściany. Ciekawsza jest druga część pytania, o którą nikt nie pyta wprost. Jak sprawić, żeby przez te kilkanaście lat, zanim się znudzi, wyglądał tak jak w dniu odbioru.

Co właściwie jest na Twojej ścianie

Maluję farbami akrylowymi na przygotowanym i zagruntowanym podłożu. Akryl po wyschnięciu tworzy elastyczną powłokę, która trzyma się ściany mocniej niż zwykła farba lateksowa i nie kruszy się przy drobnym ruchu tynku. To ta sama rodzina farb, której używa się w malarstwie sztalugowym, więc pigmenty są odporne na światło i nie żółkną.

Wykończenie jest domyślnie matowe. Matowa ściana wygląda w mieszkaniu lepiej, nie odbija świateł i nie podkreśla nierówności tynku. Kosztem jest to, że mat brudzi się łatwiej niż satyna i trudniej go domyć, co ma znaczenie przy wyborze miejsca na mural.

Kurz, odciski, ślad oparcia krzesła

Dziewięćdziesiąt procent brudu na ścianie to kurz. Raz na kilka miesięcy przejedź po powierzchni suchą ściereczką z mikrofibry albo miękką szczotką do kurzu, tą samą, którą odkurzasz meble. Ruchy od góry do dołu, bez naciskania. To wystarcza.

Odcisk palca, ślad po oparciu krzesła, smuga po torbie odchodzą lekko wilgotną ściereczką. Wilgotna znaczy wyżęta prawie do sucha, nie mokra. Przecierasz punktowo, potem od razu osuszasz suchą stroną, żeby na krawędzi nie powstała obwódka. Jeśli miejsce jest większe, lepiej przemyć cały fragment do najbliższej krawędzi kompozycji niż zostawić jaśniejszą plamę na środku.

Czego nie robić nigdy: gąbek z warstwą ścierną, mleczka czyszczącego, proszku, gumek magicznych z melaminy. Melamina to w praktyce bardzo drobny papier ścierny i zdejmuje warstwę farby razem z plamą. Odpadają też środki na bazie alkoholu, acetonu i wybielacza, bo rozpuszczają spoiwo akrylowe i rozmywają pigment. Widziałam ścianę wyczyszczoną płynem do szyb, na której został jasny prostokąt w kształcie ściereczki.

Kiedy woda nie wystarczy

Tłuszcz z kuchni schodzi wodą z kroplą płynu do naczyń, dobrze spienioną, nakładaną samą pianą, nie roztworem. Kredka świecowa i flamaster to inna liga. Flamaster zmywalny zejdzie wilgotną ściereczką, jeśli zabierzesz się za niego w ciągu doby. Marker permanentny na matowej, niezabezpieczonej farbie zostaje na stałe i jedynym wyjściem jest retusz.

Retusz nie jest dramatem. Zostawiam klientom próbki użytych kolorów w małych słoiczkach, opisane numerami z rysunku technicznego. Przy drobnym uszkodzeniu wystarczy cienki pędzelek i cierpliwość. Przy większym przyjeżdżam i poprawiam, zwykle w jedno przedpołudnie. Stawki za takie wizyty podaję razem z resztą kosztów w cenniku murali.

Lakier: potrzebny czy nie

Bezbarwny lakier akrylowy zamyka farbę i zamienia matową powierzchnię w coś, co można myć wodą z detergentem bez ryzyka. Kupujesz zmywalność, płacisz zmianą wyglądu. Nawet lakier opisany jako matowy delikatnie zamyka kolory, lekko je pogłębia i odbiera farbie tę kredową, aksamitną jakość, dla której ludzie zamawiają mural.

Moja zasada jest prosta. W salonie, sypialni i przedpokoju powyżej wysokości oparcia mebli nie lakieruję. W kuchni, w łazience, w pokoju małego dziecka i wszędzie tam, gdzie ściana będzie dotykana, lakieruję zawsze. Decyzję podejmujemy razem na etapie wyceny, bo to wpływa i na koszt, i na czas realizacji.

Kuchnia, łazienka, pokój dziecka

W kuchni problemem nie jest sam tłuszcz, tylko para osadzająca się z tłuszczem razem. Mural nad blatem roboczym albo za płytą wymaga lakieru w wersji satynowej i przynajmniej metra odstępu od palników. Nad stołem w części jadalnej ryzyko jest znacznie mniejsze i zwykle wystarcza jedna warstwa matowego.

W łazience decyduje wentylacja. Sprawny wyciąg i okno oznaczają, że akryl z lakierem poradzi sobie bez problemu przez lata. Łazienka bez okna, z wanną i codziennymi prysznicami, to miejsce, w którym częściej odradzam mural i proponuję tynk mineralny albo tadelakt, bo one z wilgocią pracują, zamiast się przed nią bronić. Opisałam to szerzej przy okazji przeglądu sześciu technik dekoracyjnych.

Pokój dziecka lakieruję zawsze, bez dyskusji, do wysokości mniej więcej metra sześćdziesięciu. Wyżej dziecko i tak nie dosięgnie, a niżej dosięgnie wszystkim, co ma pod ręką. Rodzicom mówię wprost, że lakier nie jest gwarancją na permanentny marker, tylko daje czas na reakcję.

Kiedy ściana oberwie

Zalanie, pęknięcie tynku po pracach u sąsiada, dziura po kołku od półki. Zdarza się i zwykle da się to naprawić bez odtwarzania całości. Ważne, żeby nie próbować łatać samodzielnie zwykłą białą farbą, bo biel z castoramy prawie nigdy nie zgadza się z tłem, a zamalowany kwadrat jest bardziej widoczny niż pęknięcie.

Zrób zdjęcie i wyślij. Przy drobiazgach podpowiem, jak poradzić sobie samodzielnie próbką, którą masz. Przy poważniejszych uszkodzeniach umawiamy termin, tak jak przy pierwszej realizacji, na zasadach opisanych w tekście o procesie zamówienia.

Jak zamalować, kiedy przyjdzie czas

Najpierw przetrzyj ścianę na sucho i sprawdź, czy nie ma wypukłości farby. Jeśli mural był lakierowany, przeszlifuj powierzchnię drobnym papierem, gradacja 220 albo 240, bez zapału, chodzi tylko o zmatowienie połysku, żeby nowa farba miała się czego chwycić. Odkurz pył.

Potem podkład kryjący, najlepiej w wersji do trudnych podłoży. Ten krok ludzie pomijają i potem malują cztery warstwy zamiast dwóch. Ciemne pigmenty, szczególnie czerwienie, błękity ftalocyjaninowe i czernie, przebijają przez zwykłą białą farbę jeszcze po trzeciej warstwie. Jedna warstwa dobrego podkładu załatwia to raz.

Na koniec dwie warstwy farby docelowej, wałkiem, z zachowaniem odstępu na wyschnięcie zgodnie z opisem producenta. Całość mieści się w jedno popołudnie plus schnięcie. Jeżeli po muralu planujesz na tej ścianie tynk dekoracyjny, sprawa wygląda inaczej i warto zajrzeć do tekstu o przygotowaniu ściany pod tynk, bo tam podłoże trzeba potraktować poważniej.

Ile to realnie wytrzyma

Mural w pomieszczeniu, na przygotowanej ścianie, bez bezpośredniego ostrego słońca przez cały dzień, spokojnie trzyma piętnaście lat i więcej. Farby akrylowe wysokiej jakości mają odporność na światło porównywalną z farbami artystycznymi, więc kolor nie blaknie w sposób, który zauważysz gołym okiem. Ograniczeniem jest stan tynku pod spodem, nie farba.

W praktyce częściej zdejmuje się mural z powodu zmiany gustu albo przeprowadzki niż zużycia. I dobrze. Jeśli ściana przez dziesięć lat cieszyła, a potem odeszła pod dwiema warstwami wałka, to znaczy, że zrobiła swoje.

Joanna Kruza — murale i dekoracyjne techniki ścienne. Absolwentka ASP. Działam w Krakowie i Warszawie.